ENERJİ TASARRUFU

Enerji ihtiyacının %62'sini ithal etmek zorunda olan ve fosil yakıt kullanarak elektrik enerjisine dönüşüm sağlayan santralların toplam veriminin %30 olduğu ülkemizde, enerjinin etkin kullanımının önemi açıkça görülmektedir. Enerjinin etkin kullanımı, refah seviyesinden fedakarlık yapmaksızın, kalite ve performans düşürmeden, bir mal veya hizmet elde etmek için gerekli olan enerji miktarının azaltılmasıdır.  Bir taraftan artan enerji ihtiyacı karşılanmaya çalışılırken, diğer taraftan enerji üretiminin yol açtığı çevre kirliliğini önleme çabaları, enerji üretim verimliliğini artıran ve çevreyi koruyan ileri teknolojilerin geliştirilmesi ve uygulanması ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Günümüzde tüketilen toplam elektrik enerjisinin %35'i konutlarda ve hizmet sektöründe tüketilmektedir. Bu oran tüm dünya ülkelerinde ortalama %40 civarındadır. Konut ve hizmet sektöründe tüketilen elektrik enerjisinin %60'ı sadece aydınlatma amaçlıdır. Bu oran, Türkiye'de tüketilen enerjinin %21'ine karşılık gelmektedir. Gerek üretim, gerekse uygulama alanlarında uluslar arası standartlar takip edilmekte ve aydınlatma bilinci hızla artmaktadır. Ülkemizde son yıllarda yaşanan gelişmelere paralel olarak genel eğilime bakıldığında;
Uluslararası standartlar ve öneriler çok iyi takip edilerek, aydınlatılacak yere uygun optimum çözümün elde edilebileceği aydınlatma kriterleri belirlenmektedir.
Fotometrik değerleri bilinen armatürler ile gerekli tasarım hesapları yapılmakta, armatür sayısı ve tipi bu hesaplara göre saptanmaktadır.
Aydınlık düzeyi algılayıcılı ve zaman kontrollü tesisatlar ile, aydınlatmanın gerek duyulan zamanlarda gerektiği kadar kullanılması sağlanmaktadır.
Aydınlatmada etkin enerji kullanımının lamba söndürülerek değil, gözün görme yeteneğinden ve görsel konfordan taviz vermeden, gerekli minimum düzeyde aydınlık şiddetlerinin oluşturulmasıyla sağlanabileceği herkes tarafından bilinmelidir.

AYDINLATMA BİLGİLERİ

Işık Akısı:

Simgesi: "Φ", Birimi: Lumen, Birimin simgesi "lm"
Bir ışık kaynağının ışık akısı, bu ışık kaynağından çıkan ve normal gözün spektral duyarlılık eğrisine göre değerlendirilen enerji akısına denir.

Işık Şiddeti:
Simgesi "I", Birimi: Candela, Birimin simgesi: "cd"
Notasal bir ışık kaynağının herhangi bir "α"doğrultusundaki ışık şiddeti, bu doğrultuyu içine alan "Δ Ω"uzay açısından çıkan "Δ Φ"ışık akısının, "Δ Ω"uzay açısına bölümü ile elde edilir.

Bu tanımdan giderel, her doğrultuya göre düzgün bir şekilde ışık yayan ve 1 steradyan'lık uzay açısı içinden bir lm'lik Işık akısı geçiren bir noktasal ışık kaynağının ışık şiddeti, bir cd'dır diyebiliriz.

Aydınlık ( düzeyi ):

Simgesi "E" , Birimi: Lux, Birimin simgesi: "lx" ( bu simge çok seyrek kullanılmakta, bunun yerine "lux" kullanılırken, son yıllarda "lux" yerine de "lm/m², lumen/m²" kullanılmaya başlanmıştır)

Aydınlık (düzeyi ) kısaca, birim alana düşen ışık akısı olarak tanımlana bilir. 1 m²'lik bir yüzeye düşen ışık akısı 1 lm ise, bu yüzey üzerinde oluşan aydınlık ( düzeyi ) 1 lux ya da 1lm/m²'dir.

Bir yüzeyde oluşan aydınlık ( düzeyi ), yüzeyin türüne bağlı değildir. Yüzeyin yansıtma özelliği ne olursa olsun, örneğin, yüzey siyah ya da beyaz olsun, aydınlık ( düzeyi ) yalnız yüzey üzerine gelen ışık akısı yoğunluğunun bir fonksiyonudur.

Parıltı:
Simgesi "L", Birimi: Nit (bu birim yerine çoğunlukla "cd/m²"kullanılmaktadır)

Parıltı, gözü etkileyen bir ışık kaynağının ışıksal büyüklüğü ile ilgilidir. Işık kaynağı bir birincil ışık kaynağı ise, bu büyüklük, kaynağın gözlemleme doğrultusundaki ışık şiddeti "I?"ile doğru, bu şiddeti oluşturan kaynağın görülen alanı "Sg"ile ters orantılıdır. Belirli bir gözlemleme doğrultusunda 1 cd ışık şiddeti doğuran ve bu doğrultuya dik düzlem üzerindeki izdüşümü ( görülen alan ) 1 m² olan bir yüzeyin parıltısı 1 nit (cd/m²) 'dir.

İkincil ışık kaynaklarının parıltısı;bu yüzeylerdeki aydınlık (düzeyi) ile yüzeylerin ışık yansıtma ya da ışık geçirme çarpanlarının bir fonksiyonudur. Görülen bir yüzey üzerindeki aydınlık (düzeyi) 1 lux (lm/m²) ise, yüzeyin ışık yansıtma ya da ışık yansıtma çarpanları ile çarpımının ""sayısına bölümü parıltı, 1 nit (cd/m²) olarak elde edilir.

Doğru Aydınlatma
Doğru aydınlatılmış ortam, çok ışık alan bir aydınlatma ortamı değil, ne kadar ışığa gereksinim varsa o kadar ışığın kullanıldığı ortamdır. Önemli olan mekanın büyüklüğüne göre doğru ışığın doğru yerde kullanılmasını sağlamaktır. Doğru lambanın seçimi, lambanın ne amaçla ve nerede kullanılacağına bağlıdır. Lamba seçiminde aydınlık düzeyi, açık kalma süresi ve değiştirilme kolaylığı gibi faktörlerin yanı sıra aşağıdaki hususlar da göz önüne alınmalıdır.
• Lamba sayısı arttıkça, daha uzun ömürlü ve verimli olanlarına yatırım yapmak en doğru karardır.
• Çeşitli tipteki lambaların ilk çalışma karakteristikleri farklıdır. Mesela, ilk çalışma esnasında manyetik balastlı fluoresan lambalar gecikmeli aydınlatırken, elektronik balastlı fluoresan lambalar anında aydınlatırlar. Manyetik ve elektronik balastlı fluoresanların her ikisi de 1-2 dakika sonra tam aydınlığa ulaşırlar.
• Standart akkor flamanlı lambalar sıcak sarı beyaz bir renk vermektedirler. Halojen lambalar daha beyazdır. Fluoresan lambalar sıcak sarıdan soğuk beyaza kadar farklı renklerde aydınlatırlar.
• Özellikle hafif, kırılgan armatür ve içindeki tespit parçaları için lamba ağırlığı, karar vermede önemli bir faktör olabilir.
• Lamba seçiminde, ihtiyaç olan yere ne kadar faydalı aydınlatmanın yönlendirileceği göz önüne alınmalıdır. Özel uygulamalarda düşük voltajlı halojen lambalar, kısmen spot ışık istenilen spesifik yerleri aydınlatmak için uygundur.
• Ayar anahtarı, mod ayarlama (kısma) yoluyla standart akkor flamanlı lambalarda enerji tasarrufu sağlar. 
• En ucuz lambayı seçmek, uzun dönemde para tasarrufu sağlamaz. Çünkü lambanın kullanım ömrü  oyunca aydınlatma enerjisi maliyeti, lambanın satın alma maliyetinden on kat daha fazla olacaktır. Enerji  verimli ürünlerin satın alma maliyetleri yüksek olmakla birlikte, düşük faturalar ile yatırım kısa sürede  geri döner.
• Lamba seçiminde verim (lümen/watt) yüksek, uzun ömürlü, zamanla oluşan ısı akısı düșümü az olan  lambalar tercih edilmelidir. (Tipik akkor famanlı bir lambanın lümen/watt oranı 15:1 iken, fluoresan bir  lambada bu oran 60:1'dir)

Ofisler Endüstriyel Alanlar
Genel Ofis Alanları 500 Lux Tekstil atölyeleri 750 Lux
Açık Ofisler 750 Lux Test ve kontrol noktaları 750 Lux
Çizim Yapılan Ofisler 1000 Lux Dikiş atölyeleri 750 Lux
Bekleme Salonları 200 Lux Deri atölyeleri 500 Lux
Bilgi İşlem Merkezleri 300 Lux Mobilya atölyeleri 300 Lux
Metal işleme atölyeleri 300 Lux
Alışveriş Merkezleri
Self servis mağazaları ve showroomlar 500 Lux Hastaneler
Mağazalar (Genel) 300 Lux Gece 50 Lux
Süpermarketler 750 Lux Gündüz 200 Lux
Muayane odaları 500 Lux
Konutlar,oteller,restorantlar Personel odaları 100 Lux
Yatak odaları (Genel) 50 Lux Laboratuarlar 500 Lux
Yatakbaşı 200 Lux
Banyolar (Genel) 100 Lux Müzeler ve Sanat galerileri
Banyolar (Ayna Önü) 500 Lux Işığa duyarlı olmayan nesnelerin sergilenmesi 300 Lux
Oturma odaları (Genel) 100 Lux Işığa duyarlı nesnelerin teşhiri 150 Lux
Oturma odaları (Okuma) 500 Lux
Merdivenler 100 Lux Eğitim
Mutfaklar (Genel) 300 Lux Sınıflar 500 Lux
Mutfaklar (Tezgah üstü) 500 Lux Konferans Salonları 300 Lux
Labortuarlar 500 Lux
Konser salonları,sinemalar,tiyatrolar Kütüphaneler 500 Lux
Genel 100 Lux
Fuaye 200 Lux

AYDINLATMADA ENERJİ KAYBI
Aydınlatmada kullanılan enerjinin büyük bir bölümünün, gerekli aydınlığın ve iyi görme koşullarının sağlanmasına hiç bir katkıda bulunmadan yok olmasının iki nedeni vardır. Bunlardan biri, elektrik enerjisi ile ışık üretilmesinden iyi görme koşullarının elde edilmesine kadar değişik aşamalarda, kolay ölçülemeyen, iyi bilinmeyen, dikkatten kaçan ve önemsenmeyen kayıpların, büyük oranlara çıkabilmeleri; ikincisi ise, her bir așama için söz konusu olan bu kayıp oranlarının, birbirleri ile çarpılarak büyümeleridir.
Aydınlatmada enerji kaybı çeşitli aşamalar halinde incelenebilir.
1- Yanlış lamba seçimi ile ışığa dönüşmeyen bölümü kaybolmakta ve boşuna harcanmaktadır.
2- Bir aydınlatma armatürünün içinde bulunan lambadan çıkan ışığın, armatürden dışarı çıkmayan, yani armatürün içinde yok olan kısmı da boşuna harcanmış olur.
3- Bir çıplak lambadan, ya da bir aydınlatma armatüründen çıkan ışığın, aydınlatılmak istenen alan ya da yerlerin dışındaki doğrultulara giden bölümü bir oranda boşuna harcanmış olur.
4- Yararlı alanlar dışındaki doğrultulara giden ışık, dış aydınlatmada tümüyle yok olur. İç mekanlarda ise, rastladığı yüzeylerde belirli bir oranda yutularak yansır. Yansıyan bu ışığın bir bölümü yararlı alana, bir bölümü bunun dışındaki doğrultulara gider. Böylece aydınlıktan yararlanılacak alanlar dışındaki iç mekan yüzeylerinde yutulmalar ile de ışığın bir bölümü yok olur.
5- Yararlı alanlarda oluşan aydınlığın niteliği, aydınlatılan yüzey ve nesnelerin, görsel algılama ile ilgili özelliklerine uygun değilse, yararlı alanda elde edilen aydınlık, iyi görme koşullarını sağlayamayacağından, bir oranda boşuna harcanmış olur.
Özetlenecek olursa, temelde üç türlü boşuna harcama söz konusudur. Bunlar, düşük verimli lambalarda enerjinin; aydınlatma armatüründe, ışık dağılımında ve iç yüzeylerde ışığın; niteliği, biçimi, etüdsüz bir aydınlık ile de aydınlığın boşuna harcanmasıdır. Aydınlatmada her türlü lamba her yerde kullanılmaz. Kullanış amacına göre lamba türü seçiminde, ilk kurulum giderleri, kullanma ve bakım harcamaları, kullanış kolaylığı, ışık rengi, lamba boyutu, lamba güçleri vb. etkenlerin birlikte belirlediği sınırlar vardır. Gerek bu sınırlar, gerekse değişik tür lambaların önemli özellikleri iyi bilinmediğinden, yanlış seçimler yapılarak, gerekli enerjinin 3-8 katına varan boşuna harcamalara neden olunmaktadır. Lamba seçimi, teknik, ekonomik, ve pratik sorunların etkili olduğu karmaşık bir konudur. En basit bir seçimde bile, ilk kurulum ve kullanma giderlerinin karşılaştırılması gerekir. İç aydınlatmada, ışığın doğrultusal boşuna harcanması ile ilgili oranlar çok büyük değişiklik gösterir. Uygulamada bu oran % 15 ile % 90 arasında değişmektedir. Bir iç mekanda, görme olayına konu olacak nesnelerin bulunmadığı doğrultulara giden ışık boşuna harcanmış olur. Belirli bir nesne ya da ufak bir bölgenin aydınlatılması durumunda, belirli ve hesaplanabilir bir minimum çevre görünürlüğü gerekir. Bu görünürlüğün sağlanması ve bu yüzeylerden yansıyan ışıktan, yararlı alana düşecek olan oranın büyük olabilmesi için, bu yüzeylerin açık renkli olması gerekir. Bu yüzeylerin açık renkli olması ile, yansıma yoluyla yararlı alana düşecek ışık da aynı oranda artacaktır. Bu nedenle, iç mekanlardaki büyük yüzeyler (özellikle tavan ve duvar yüzeyleri) mutlaka açık  renkli olmalı, koyu renkli yüzeyler olabildiğince küçük tutulmalıdır. Aydınlığın boşuna harcanması, aydınlatmada enerji kaybı konusunun en önemli bölümüdür. Bunun nedeni, nesne ve yüzeylerin, görsel algılama ile ilgili özelliklerinin, aydınlığın niteliği konusunun çok az bilinmesi ve belirli bir düzeyde bir aydınlık elde etmekle konunun çözümlenebileceği yanlış  kanısının çok yaygın olmasıdır. Aydınlatmada kullanılan lambaların, kuramsal ömürleri sonunda yenileri ile değiştirilmeleri gerekir. Kuramsal ömrü dolduktan sonra da yanmayı sürdüren lambaların verimleri ekonomik olmayacak derecede düştüğü gibi, buna bağlı olarak aydınlığın azalması da dolaylı olarak bir çok zarara yol açar

İÇ AYDINLATMA KAYNAKLARI

Tip Güç
(Watt) Verim
(lümen/ watt) Ömür (Saat) Maliyet
Akkor Flamanlı Normal 15-100 10-20 1000 Düşük
Halojen 20-2000 20-25 2000- 3000 Orta
Fluoresan Tüp 6–65 50-95 4000- 7000 Orta
Kompakt 9–25 45-80 8000-10000 Orta
LED Power 1-3 70-100 60000-80000 orta
Akkor flamanlı lambalarla diğer aydınlatma kaynakları arasındaki ilişki, Tablo 2 'de gösterilmiştir. Bu tabloda, akkor flamanlı lambanın ömrü ve verimi 1 olarak alınmış, diğer lambaların buna karşı gelen özellikleri tespit edilmiştir.

Aydınlatma Kaynağı Verim Katsayısı Tahmini Ömür Katsayısı
Halojen 2.1 - 2.5 2 – 3
Tüp Fluoresan 5 –9 4 – 7
Kompakt Fluoresan 5 – 8 8 – 10
Yüksek Basınçlı Civa 4 – 6 7 – 8
Metal Halide 8 – 9 2 – 6

İç aydınlatmada kullanılan aydınlatma kaynaklarından; akkor flamanlı lambalar, kısa süreli çalışmalarda ve genel amaçlı yerlerde; halojen lambalar, yüksek yoğunluklu aydınlatmada ve iyi renk geri verimi gereken yerlerde; tüp fluoresan lambalar, sürekli veya kesintili aydınlatmada ve genel amaçlar için, iyi renk geri verimi gereken yerlerde; kompakt fluoresan lambalar, iç ortamlarda ve yüksek kaliteli aydınlatma gereken yerlerde; yüksek basınçlı civa buharlı lambalar, büyük atölyelerde ve dış ortam aydınlatmasında; metal halide lambalar, sınırlı kaynak sayısı gerektiren geniș sahalarda (spor sahaları vb.) kullanılırlar.

Ne tip aydınlatma seçmeliyim?
Kabaca söylersek, iki türlü aydınlatma veya daha açıkça, ortam aydınlatması ve işlevsel aydınlatma bulunur.

Ortam aydınlatması da aşağıdaki şekilde ayrılabilir: Aksan (Vurgu) ışığı iç mekanlarda belli nesneleri vurgulamanızı sağlar. Aydınlatma nesneleri ise ışık yayan ve sıcak bir atmosfer yaratarak iç mekanınızı iyileştirmenizi sağlayan ışıklardır. Yansımalı aydınlatma görünmeyen bir ışık kaynağıdır. Örneğin, yapay bir tavanın arkasında saklı ve duvarlara hoş bir ışık veren şerit armatürler gibi.
İşlevsel aydınlatmanın her zaman açık bir işlevi vardır. Bu tip aydınlatmanın amacı sıcak bir atmosfer yaratmaktan çok ışık sağlamaktır. İşlevsel aydınlatma iki gruba ayrılabilir: Temel ışıklandırma, bir odanın tamamının aydınlatılmasında kullanılan ana ışıklandırmadır. Yönlendirme ışıklandırması ise daha düşük ışık çıkışına sahiptir ve çoğu kez karanlıkta da yolunuzu bulabilmeniz için, garaj yolları, bahçe yolları ve rampalar gibi yerlerde kullanılır. Okuma ışıkları gözlerin fazla yorulmamasını sağlar ve karanlık bir kış gecesinde iyi bir kitabın keyfini çıkarma olanağını verir.

Hangi ışık kaynağını ve gücü (Watt) seçmeliyim?
Her yıl ev giderlerinin %10'nu elektrik masraflarına ödenir. Bunu akıllıca harcamak önemlidir. Doğru ışık kaynağını seçmeniz size bu konuda yardımcı olabilir. Uzun süreler açık mı kalacak, iyi bir ışık çıkışı önemli mi vs. Bütün bunları bildikten sonra, sizin gereksinimlerinize en verimli ışık kaynağıyla cevap verebilecek armatürü bir satış elemanı eşliğinde aramaya başlayabilirsiniz. 

Hesaplama:
Ön kapının yanındaki lamba Ekim ayından Şubat ayına kadar (20 hafta) her gün saat altıdan gece yarısına kadar (= günde 6 saat) yanmaktadır. Şimdi halojen (300 W), akkor (100 W) ve LED (3W) lambalı armatürlerin bir kıyasını yapalım. 1 kW/saat fiyatı 0.15 € olarak alınmıştır. 

Halojen 300W
300 W'lık bir ampul 1 saat yandığında 0.3 kW/S kullanır ve size saatte 0.045 €'ya mal olur (0.15 € x 0.3). Günde  6 saat x haftada 5 gün x 20 hafta = 600 yanma saati
Maliyet fiyatı: 600 x 0.045 € = 27.00 €

Akkor lamba 100W
100 W'lık bir ampul 1 saat yandığında 0.1 kW/S kullanır ve size saatte 0.015 €'ya mal olur (0.15 € x 0.1). Günde  6 saat x haftada 5 gün x 20 hafta = 600 yanma saati
Maliyet fiyatı: 600 x 0.015 €= 9.00 €

LED 3W
3 W'lık bir LED 1 saat yandığında 0.003 kW/S kullanır ve size saatte 0.00045 €'ya mal olur (0.15 € x 0.003). Günde  6 saat x haftada 5 gün x 20 hafta = 600 yanma saati
Maliyet fiyatı: 600 x 0.00045 € = 0.27 €

Mat ampul mü şeffaf ampul mü?

Mat bir lamba parlak bir lambaya kıyasla çok daha yumuşak bir ışık verir. Bunun için çok basit bir kural vardır. Armatürün camı mat ise mat bir ampul kullanın. Şeffafsa şeffaf bir ampul kullanın.

Çocuk odaları mat lambalar öneririz. Çocuklar genelde yataklarından baktıkları için şeffaf bir lamba fazla parlak gelebilir.

Benim gereksinimlerimi karşılamak için ne tip armatür kullanmalıyım?

- Avizeler;
- Duvar ışıkları;
- Tavan ışıkları;
- Yerden sehpa abajurlar;
- Masa lambaları;
- Okuma/masa ışıkları;
- spot ışıklar;
- Gömülü spotlar;
- Şerit ışık armatürleri;
- Dış mekan ışıkları

Ancak, bu armatürlerin sizin yapmak istediğinizi yapıp yapmadığını daima kendinize sormanız önemlidir